เกริ่น

     การที่เราจะทำอะไรก็ต้องเข้าใจสิ่งที่เราจะทำอย่างดีก่อนถึงจะทำสิ่งนั้นๆได้อย่างมีประสิทธิภาพ  การเรียนกฎหมายก็เช่นเดียวกันก็ต้องมีความเข้าในคำทุกคำในมาตรา(หรือตัวบทนั้นเอง)เราถึงจะใช้กฎหมายได้อย่างประสิทธิภาพ(ถ้าพูดง่ายๆก็คือ ถ้าเข้าใจก็สอบผ่านได้ง่าย แต่เอะบางคนบอกว่า"ฉันเข้าใจนะถามมาตอบได้หมดแต่ทำไมฉันไม่ผ่านสักทีอ่ะ" อันนี้เป็นคำถามที่ตอบยากนะเพราะข้อสอบกฎหมายส่วนมากเป็นข้อเขียนหรือเรียกอีกอย่างว่าข้อสอบอัตนัย ซึ่งคำว่า "อัตนัย" หมายความว่า   เปิดโอกาสให้แสดงความรู้หรือความคิดเห็นส่วนตัวได้ ดังนั้น การตรวจก็ต้องใช้คนตรวจ และเมื่อใช้คนตรวจก็หมายความว่า คนตรวจอาจมีอัตวิสัยที่ไม่เหมือนกับคุณก็ได้ "อัตวิสัย" หมายถึงมุมมองหรือความคิดเห็นของบุคคล ) 

     นอกเรื่องมาพอสมควรเข้าเรื่องกันเลยดีกว่า ประมวลวิธีพิจารณาความแพ่ง ผมขอเรียกย่อๆว่า ป.วิ.พ.นะ

     การศึกษาป.วิ.พ.นั้นเราต้องเริ่มทำความเข้าใจตั้งแต่บทนิยามนะ ถ้าเราได้มีโอกาสเข้าฟังอาจารย์ที่เขาเป็นผู้พิพากษา ทุกคนจะพูดเหมือนกันทำนองว่า"บทนิยามห้ามทิ้งนะ" นั้นหมายว่าบทนิยามสำคัญมาก ซึ่งในความคิดของผมบทนิยามเป็นเหมือนพื้นฐาน ดังนั้น ถ้าพื้นฐานดีก็เข้าใจตัวบทที่มีความซับซ้อนได้ง่ายขึ้น

      

เริ่มจริงๆแล้วนะ555+ ผมขอกล่าวที่สำคัญๆนะ ไม่งั้นบทความนี้จะยาวเกินจนขี้เกียจอ่าน

      มาตรา 1 (3) คำฟ้อง หมายความว่า กระบวนพิจารณาใด ๆ ที่โจทก์ได้ เสนอข้อหาต่อศาล ไม่ว่าจะได้เสนอด้วยวาจาหรือทำเป็นหนังสือ ไม่ว่าจะได้เสนอชั้นต้นหรือชั้นอุทธรณ์หรือฎีกาไม่ว่าจะได้เสนอใน ขณะที่เริ่มคดี โดยคำฟ้องคำร้องขอ หรือเสนอในภายหลังโดยคำฟ้อง เพิ่มเติมหรือแก้ไขหรือฟ้องแย้ง หรือโดยสอดเข้ามาในคดีไม่ว่าด้วย การสมัครใจหรือถูกบังคับหรือโดยมีคำขอให้พิจารณาใหม่

   ผมจะอธิบายแบบง่ายเรียงคำเลยนะ 

-คำฟ้องเป็นเหมือนการนำคดีเข้าสู่ศาลเพราะคำว่า"กระบวนพิจารณา"นั้นหมายถึงคดีดังกล่าวได้เข้ามาสู่ศาล 

-คำฟ้องต้องเป็นต้องมีโจทก์จำเลย คือต้องเป็นคดีที่มีข้อพิพาทกันระหว่างโจทก์และจำเลย เพราะในตัวบทใช้คำว่า"โจทก์ได้เสนอข้อหาต่อศาล" เพราะการใช้คำว่าโจทก์นั้นก็แสดงว่ามีจำเลยด้วย 

-คำฟ้องจะเสนอต่อศาลด้วยวาจาหรือเป็นหนังสือก็ได้(ตรงตัวเลย)

-คำฟ้องมีได้ทั้ง3ชั้นศาลนะ เพราะตัวบทใช้คำว่า"ไม่ว่าจะได้เสนอต่อศาลชั้นต้น หรือชั้นอุทธรณ์ หรือฎีกา"

ถ้าอยู่ในศาลชั้นต้น เรียกว่า คำฟ้อง 

ถ้าอยู่ในศาลอุทธรณ์ เรียกว่า คำฟ้องอุทธรณ์

ถ้าอยู่ในศาลฎีกา ก็เรียกว่า คำฟ้องฎีกา

-คำฟ้องไม่จำเป็นต้องเป็นคำฟ้องตั้งแต่เริ่มแรกก็ได้ คือ

    อาจจะเป็นคำร้องเช่น  กรณีมีผู้ร้องแล้วต่อมามีผู้คัดค้านการร้องของผู้ร้องนั้น คำร้องนั้นก็กลายเป็นคำฟ้องไปเพราะมีโจทก์และจำเลยแล้วนั้นเอง ส่วนการจะพิจารณาว่าฝ่ายใดเป็นโจทก์หรือจำเลยนั้นก็ต้องดูว่าฝ่ายใดถูกโต้แย้งสิทธิฝ่ายนั้นเป็นโจทก์(เดียวจะมาอธิบายในวันหน้านะ เดียวจะยืดเกิน)

    คำฟ้องที่เสนอภายหลัง เช่น แก้ไข เพิ่ม เติม คำฟ้อง เพราะการแก้ไขเพิ่มเติมกรณีนี้ถือว่าเป็นส่วนหนึ่งของคำฟ้องที่ได้ยื่นนั้นเอง ดังนั้น จึงเป็นคำฟ้องไปด้วย

    คำฟ้องแย้ง ก็ตรงตามตัวบทเลย

    คำร้องสอดเพื่อเข้ามาเป็นคู่ความในคดี ไม่ว่าจะร้องสอดเข้ามาโดยสมัครใจหรือถูกศาลออกหมายเรียกให้เข้ามาในคดีก็ตาม (เดียวจะอธิบายในวันหน้านะ เพราะการร้องสอดเป็นเรื่องที่สำคัญที่มีตัวอย่างเยอะ)

    คำขอให้พิจารณาคดีใหม่ ตรงตามตัวบทเลย

    มาตรา 1 (4)  คำให้การ หมายความว่า กระบวนพิจารณาใด ๆ ซึ่ง คู่ความฝ่ายหนึ่งยกข้อต่อสู้เป็นข้อแก้คำฟ้องตามที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายนี้ นอกจากคำแถลงการณ์

 ความหมายตรงตามตัวบทเลย ที่ต้องจำก็มีแค่

-คดีนั้นต้องมีคำฟ้องอยู่ก่อนจึงจะมีคำให้การได้(ซึ่งคำว่า คำฟ้อง ก็ความหมายตามข้างบนอ่ะนะ)

-คำให้การต้องเป็นการยกขึ้นเพื่อต่อสู้ในประเด็นตามคำฟ้องโจทก์

-คำแถลงการณ์ ไม่ใช่คำให้การ ข้อนี้ต้องระวังเวลาทำข้อสอบอาจโดนหลอกได้ ว่าจำเลยได้ยื่นคำแถลงการณ์แล้วภายในเวลายื่นคำให้การแล้ว (อธิบายวันหน้านะ เมื่อถึงเรื่องการยื่นคำให้การ)

    

   มาตรา 1 (5) คำคู่ความ หมายความว่า บรรดาคำฟ้อง คำให้การ หรือคำร้องทั้งหลายที่ยื่นต่อศาลเพื่อตั้งประเด็นระหว่างคู่ความ 

     ความหมายตรงตัวบทเช่นเดียวกัน ต้องจำแค่เพียงว่า ต้องเป็นกรณีที่ยื่นต่อศาลเพื่อตั้งประเด็นระหว่างคู่ความ (คำว่าคู่ความจะกล่าวในมาตรา 1 (11)นะ)

   มาตรา 1 (7) กระบวนพิจารณา หมายความว่า การกระทำใด ๆ ตามที่ บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายนี้อันเกี่ยวด้วยคดี ซึ่งได้กระทำไป โดยคู่ความในคดีนั้นหรือโดยศาล หรือคำสั่งของศาล ไม่ว่าการนั้นจะ เป็นโดยคู่ความฝ่ายใดทำต่อศาลหรือต่อคู่ความอีกฝ่ายหนึ่ง หรือ ศาลทำต่อคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งหรือทุกฝ่าย และรวมถึงการส่งคำคู่ความและเอกสารอื่น ๆ ตามที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายนี้

     ตรงๆตามตัวบทอีกแล้ว คือ 

- การกระทำที่คู่ความทำต่อศาล  

- การกระทำที่ศาลทำต่อคู่ความ

- การกระทำที่คู่ความทำต่อคู่ความ(พูดง่ายๆรวมทุกสิ่งที่อยู่ขั้นตอนในชั้นศาลนั้นเอง)
เดียวจะอธิบาย คำว่า "การส่งคำคู่ความและเอกสารอื่น"ว่าทำไมต้องส่ง ส่งอย่างไร เมื่อได้อธิบายเรื่องการส่งคำคู่ความนะครับ

มาตรา 1 (8) การพิจารณา หมายความว่า กระบวนพิจารณาทั้งหมดใน ศาลใดศาลหนึ่ง ก่อนศาลนั้นชี้ขาดตัดสินหรือจำหน่ายคดีโดยคำพิพากษาหรือคำสั่ง

     ความหมาย ในอนุมาตรานี้ต้องจำให้ดีนะคับ เพราะจะนำไปใช้ในเรื่องดำเนินกระบวนพิจารณาซ้ำ ฟ้องซ้ำ ฟ้องซ้อน ด้วย
-คำว่า"ศาลใดศาลหนึ่ง" แสดงว่า ทั้ง 3 ชั้นศาลคับ 
-คำว่า"ก่อนศาลนั้นชี้ขาด หรือจำหน่ายคดีโดยคำพิพากษาหรือคำสั่ง" หมายถึง ถ้าศาลยังไม่ได้มีการชี้ขาดหรือจำหน่าย ก็ต้องถือว่าคดีนั้นยังอยู่ระหว่างการพิจารณานะครับ(เดียวจะอธิบายให้ชัดเจนมากขึ้นเมื่อกล่าวถึงเรื่องดำเนินกระบวนพิจารณาซ้ำ ฟ้องซ้ำ ฟ้องซ้อนนะครับ)

    เกือบลืมครับถ้าลองสังเกตดีๆในอนุมาตรานี้จะมีคำว่า"กระบวนพิจารณา"ในอนุมาตราก่อนมาผสมอยู่ด้วย และนี้คือเหตุผลที่ผมแนะนำว่าควรศึกษามาตราแรกๆมาตราพื้นให้ดีก่อนแล้วค่อยลุยมาตราหลังๆโดยเจาะลึกกัน

มาตรา 1 (10)  วันสืบพยาน หมายความว่า วันที่ศาลเริ่มต้นทำการสืบพยาน

    ตรงตามตัวบทครับ (มาตราบทนิยามส่วนมากก็ตรงตามตัวบทอย่างนี้แหละครับเพราะมันเป็นมาตราอธิบายความหมายคำที่จะนำไปใช้ในมาตราหลังๆอ่ะ)
อนุมาตราให้จำไว้นะครับ เพราะเราจะนำไปใช้ทำความเข้าใจเรื่องขาดนัดพิจารณา (อ่ะๆ บางคนอาจงงว่าจะนำไปใช้อย่างไร เหมือนเดิมครับเดียวผมจะอธิบายให้เข้าใจในวันหน้านะ)
-สิ่งที่ต้องจำ วันที่ศาลเริ่มต้นทำการสืบพยาน เท่านะครับ  คือ วันที่มีการสืบพยานกันจริงๆนะคับ กรณีศาลเลื่อนก็ต้องถือวันที่สืบพยานจริงๆนะครับ

มาตรา 1 (11) คู่ความ หมายความว่า บุคคลผู้ยื่นคำฟ้องหรือถูกฟ้อง ต่อศาลและเพื่อประโยชน์แห่งการดำเนินกระบวนพิจารณา ให้รวมถึง บุคคลผู้มีสิทธิกระทำการแทนบุคคลนั้น ๆ ตามกฎหมายหรือในฐานะ ทนายความ

   อนุมาตรานี้จะนำไปใช้ ในมาตราหลังๆบ่อย ไม่แพ้มาตรา1 (7) (8) เลย แต่เมื่อมีการนำไปใช้มักจะมีการพ่วงมาตรา 1(5) ไปด้วยเกือบทุกครั้งไป พูดง่าย (5) กับ (11)ผูกพันกัน แต่อาจแยกกันก็ได้นะ เพราะถ้าขาดกันไม่ได้เลย คนตรากฎหมายคงให้อยู่อนุมาตราเดียวกันไปแล้วแหละ55+
   เข้าเรื่องเลยดีกว่า  อนุมาตรานี้เขาต้องการที่จะอธิบายว่าใครบ้างที่เป็นคู่ความในคดี ก็ตรงๆอ่ะนะ
-"ผู้ยื่นคำฟ้อง" ได้แก่ โจทก์ (อาจมีคนเดียวหรือหลายคนก็ได้)
-"ผู้ถูกฟ้อง" ได้แก่ จำเลย (อาจมีคนเดียวหรือหลายคนก็ได้)
-"ผู้มีสิทธิกระทำการแทนบุคคลนั้นๆ" ได้แก่ ผู้มีสิทธิทำการแทนโจทก์หรือจำเลย เพราะ คำว่า"บุคคลนั้นๆ"หมายถึงตัวโจทก์หรือจำเลยนั้นเอง
-"ทนายความ"
อนุมาตรานี้สำคัญนะครับเพราะเราต้องรู้นะครับว่าใครทำอะไร เป็นคู่ความในคดีหรือไม่ เพราะถ้าไม่ใช่คู่ความก็จบครับไม่มีอำนาจกระทำ (ขอยกไว้กล่าวในเรื่องวิธีพิจารณาในศาลชั้นต้นนะครับ เพื่อจะได้เห็นภาพได้ง่ายขึ้น)

มาตรา 1 (12)  บุคคลผู้ไร้ความสามารถ หมายความว่า บุคคลใด ๆ ซึ่งไม่มีความสามารถตามกฎหมาย หรือความสามารถถูกจำกัด โดยบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยความสามารถ

ตามตัวบทใช้คำว่า"โดยบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยความสามารถ" นั้นหมายถึง เขาให้เรากลับไปดูว่า ป.พ.พ.กล่าวไว้อย่างไรใครบ้างที่เป็น บุคคลผู้ไร้ความสามารถ
ซึ่งโดยหลักๆแล้วก็ได้แก่ผู้เยาว์ คนไร้ความสามารถ คนเสมือนไร้ความสามารถ
ซึ่งจะกล่าวถึงในเรื่องลักษณะ3 คู่ความต่อไปอย่างละเอียด ว่าคนใดทำอะไรไม่ได้บ้าง คนใดทำอะไรได้บ้าง ส่วนมากจะถูกนำไปใช้ออกข้อสอบเกี่ยวกับว่าคนใดนำคดีขึ้นสู่ศาลได้บ้าง

มาตรา 1 (13) ผู้แทนโดยชอบธรรม หมายความว่า บุคคลซึ่งตามกฎหมายมีสิทธิที่จะทำการแทนบุคคลไร้ความสามารถ หรือเป็นบุคคลที่จะต้องให้คำอนุญาตหรือให้ความยินยอมแก่ผู้ไร้ความสามารถในอันที่จะกระทำการอย่างใดอย่างหนึ่ง

อนุมาตรานี้มักใช้คู่กับอนุมาตราก่อนเสมอ 

มาตรา 1 (14) เจ้าพนักงานบังคับคดี หมายความว่า เจ้าพนักงานในสังกัดกรมบังคับคดีหรือพนักงานอื่นผู้มีอำนาจตามบทบัญญัติแห่งกฎหมายที่ใช้อยู่ ในอันที่จะปฏิบัติตามวิธีการที่บัญญัติไว้ในภาค 4 แห่งประมวลกฎหมายนี้ เพื่อคุ้มครองสิทธิของคู่ความในระหว่างการพิจารณา หรือเพื่อบังคับตามคำพิพากษาหรือคำสั่งและให้หมายความรวมถึงบุคคล ที่ได้รับมอบหมายจากเจ้าพนักงานบังคับคดีให้ปฏิบัติการแทน

อนุมาตรานี้จะนำไปใช้กับกรณี เรื่อง การบังคับคดีตามคำพิพากษาหรือคำสั่ง (เหมือนเดิมครับจะอธิบายโดยละเอียดเมื่อได้มีการอธิบายถึงเรื่องการบังคับคดีตามคำพิพากษาหรือคำสั่ง) แต่ตอนนี้ขอให้จำว่าใครบางเป็น เจ้าพนักงานบังคดี ได้แก่

-เจ้าพนักงานบังคับคดีตามป.วิ.พ.

-ผู้ได้รับมอบหมายจากเจ้าพนักงานบังคับคดีให้ปฎิบัติแทน

วันนี้ขอพอแค่นี้ก่อนนะครับ ผมก็ได้ทิ้งท้ายไว้เกือบทุกอนุมาตรานะว่าวันหน้าจะมาอธิบายต่อ555+

โปรดติดตามตอนต่อไป (การเขียนบทความครั้งนี้เป็นเพียงการเตือนความทรงจำของผมเอง ว่าครั้งหนึ่งเคยถูกอบรมการใช้กฎหมายอย่างนี้ ซึ่งต่อไปกฎหมายอาจมีการแก้ไขเปลี่ยนแปลง ดังนั้น ผมขอแนะนำสำหรับผู้ที่สนใจศึกษากฎหมายนะครับว่า การศึกษาไม่มีสิ้นสุดแต่วุฒิของการศึกษานะมีที่สิ้นสุดนะครับ เราจะเป็นคนเลือกเองว่า "เราอยากได้อะไร")